«Президенттің кезектен тыс сайлауы өтетіні туралы жарияланған сәттен бастап, Бас прокуратура сайлау науқанының барлық кезеңдеріне қатысты әр деңгейдегі прокурорлар үшін негізгі міндеттер мен ұйымдастырушылық іс-шараларды айқындады. Кеше облыс прокурорларымен жеке кеңес өткізіп, оларды сайлау туралы заңнама нормаларының мүлтіксіз сақталуын қамтамасыз етуге бағыттадық. Бүгін сағат 18:00-де ең белсенді кезең – сайлау алдындағы үгіт басталды. Оны өткізу тәртібі «ҚР сайлау туралы» Конституциялық заңмен реттелген», - деді Ж. Өмірәлиев Орталық сайлау комиссиясында өткен жианлыста.

Ж. Өмірәлиев белгіленген нормаларды сақтамау жауапкершілікке әкеп соғатынын айтты. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексте сайлау алдындағы үгіттің тәртібі мен шарттарын бұзғаны үшін 9 бап көзделген. Олар: сайлау алдындағы үгiтті оған тыйым салынған кезеңде жүргiзу (102-бап – 15-35 АЕК айыппұл); сайлау алдындағы үгітті жүргізу құқығына кедергі келтіру (103-бап – 20-50 АЕК айыппұл); БАҚ арқылы сайлау алдындағы үгітті жүргізу шарттарын бұзу (112-бап – 2-50 АЕК айыппұл); Бұқаралық ақпарат құралдары арқылы үгіт жүргізу шарттары «ҚР сайлау туралы» Конституциялық заңның 27-бабында белгіленген.

Сонымен бірге, анонимдік үгiттеу материалдарын дайындау немесе тарату Әкімшілік құқықбұзушылықтар туралы кодекстің 113-бабы (25 АЕК) бойынша әкімшілік айыппұл салуға әкеп соғады. Үгіт материалдарын қасақана жою, бүлдіру (114-бап – 15 АЕК айыппұл); сайлауға байланысты қоғамдық пiкiрге сауалнама жүргiзу шарттарын бұзу (120-бап – 10-30 АЕК айыппұл); сайлау алдындағы үгіт-насихат жүргізу шарттарын бұзу (122-бап – 20-30 АЕК айыппұл) да құқықбүзушылық болып саналады.

Сайлау құқықтарына қол сұғатын осы және басқа да әкімшілік құқықбұзушылықтар бойынша өндірістерді қозғау прокурордың айрықша құзыретіне кіреді. Істерді сот қарайды. Бірақ азаматтар өздерінің сайлау құқығын бұзған жағдайда өз бетінше тікелей сотқа да жүгіне алады. Бұл жағдайда аталған санаттағы істерді бірден сот қарайды, бірақ міндетті түрде прокурор қатысады.

«Әкімшілік жазамен қатар сайлау заңнамасын бұзғаны үшін қылмыстық жаза та көзделген. Ол сайлау құқықтарын жүзеге асыруға немесе сайлау комиссияларының жұмысына кедергі келтіруге қатысты, Қылмыстық кодекстің 150-бабы – 100 АЕК айыппұлдан бастап, түзету жұмыстарын, бас бостандығын шектеуді қоса алғанда, 4 жылға дейін бас бостандығынан айыруды көздейді. Екінші құрам – сайлау құжаттарын бұрмалау немесе дауыстарды дұрыс есептемеу, ол үшін Қылмыстық кодекстің 151-бабында 4 мың АЕК мөлшеріне дейін айыппұл салу не түзеу жұмыстары немесе 4 жылға дейін бас бостандығынан айыру немесе шектеу жазасы белгіленген. Қазіргі уақытта сайлау науқаны құқықтық шеңберде өтіп жатыр. Сайлау заңнамасын бұзу фактілері тіркелген жоқ», - деді Ж. Өмірәлиев.

Орталық сайлау комиссиясы бекіткен кезектен тыс президент сайлауына дайындық және оны өткізу жөніндегі іс-шаралардың күнтізбелік жоспарына сәйкес, сайлау алдындағы үгіт-насихат үміткерлерді тіркеу мерзімі аяқталған кезден, яғни 2022 жылғы 21 қазанда жергілікті уақыт бойынша сағат 18.00-де басталады және сайлау болатын күннің алдындағы күні жергілікті уақыт бойынша сағат 00.00-де аяқталады (2022 жылғы 19 қарашада сағат 00.00-де аяқталады).

Үгіт науқанына берілген мерзім түгесілген шақта сайлау алдындағы «тыныштық күні» жарияланады, бұл – 19 қараша сағат 00.00-ден 20 қараша сағат 00.00-ге дейін.

Еске салсақ, 23 қыркүйек пен 21 қазан аралығында республикалық қоғамдық бірлестіктер мен саяси партиялар 12 тұлғаны Орталық сайлау комиссиясына үміткер ретінде ұсынған болатын. Соның алтауы президенттіктен үміткер ретінде тіркеліп, президенттікке кандидаттар 21 қазақ сағат 18.00-ден бастап үгіт-насихат жұмыстарына кірісуге рұқсат алып отыр.

ҚР Орталық сайлау комиссиясының отырысында Президенттікке ұсынылған Бақыт Жаңабаевтың, Нұржан Әлтаевтың және Жұматай Әлиевтің кандидатурасын тіркеуден бас тартты.

ОСК мәліметі бойынша, президент сайлауына қатысатын әр кандидатқа үгіт-насихат жүргізуі үшін шамамен 10 млн теңге бөлінуі керек.

Қазақстанда президент сайлауы 20 қараша күні өтеді.

Орталық сайлау комиссия­сы­ның төрағасы Нұрлан Әбдіров Қазақ­стан Республикасы Пре­зи­ден­тінің кезектен тыс сайлауын бай­қау жөніндегі ЕҚЫҰ/ДИАҚБ Мис­сиясының Басшысы Уршула Гацекпен кездесіп, аталған ұйым­ның кезектен тыс сайлауды бақылау үшін 30 ұзақ мерзімді және 300 қысқа мерзімді байқау­шы­лардан тұратын делегацияны жіберу туралы шешім қа­был­дағаны үшін алғысын білдірді.

Н.Әбдіров миссия мүшелерін сайлау науқанының негізгі кезеңдерінің ерекшеліктерімен және ұзақтығымен, прези­дент­тікке кандидаттарды ұсыну қоры­тындылармен таныстырды, сондай-ақ қазіргі уақытта прези­денттікке кандидаттарды тіркеу кезеңі аяқталып жатқанын атап өтті. Ол сайлау үдерісіне қатысушыларды оқыту және мүгедектігі бар азаматтардың сайлау құқығын қамтамасыз ету мәселесіне дәстүрлі түрде көп көңіл бөлінетінін айтты. Саяси партиялар, жастар, БАҚ және ҮЕҰ өкілдері үшін семинарлар өткі­зіліп жатқанын жеткізді. Соны­мен қатар жастардың назарын сайлау үдерісінің өзекті мәселелеріне аудару, олардың сайлау белсенділігі мен құқықтық мәдениетін арттыру мақсатында Орталық сайлау комиссиясы жанынан «Жас сайлау­шылар клубы» құрылғанын атап өтті. Сарапшы кеңестің құрамы жаңартылып, оның мақсаты сайлау жүйесін дамыту жөнінде ұсыныстар әзірлеу болып табылатынын жеткізді.

Кездесу барысында Нұрлан Әбдіров Миссия мүшелерін Орта­лық сайлау комиссиясының отырыс­тары мен оқыту іс-шара­ларына қатысуға шақырды, сон­дай-ақ Миссия өкілдерінің Орта­лық сайлау комиссиясының мүше­­лерімен және аппаратымен Мис­­сияны қызықтыратын кез кел­ген мәселелер бойынша кезде­су­лерін өткізуге дайын екенін білдірді.

Кездесу аясында ЕҚЫҰ/ДИАҚБ Миссиясының мүшелері Орталық сайлау комиссиясының мүшелеріне өз сұрақтарын қойды.

«Орталық сайлау комиссиясы сайлау науқанын заңнамаға сәйкес қатаң жүргізуді қамта­ма­сыз етеді және адал және әділ бәсекелестік үшін барлық жағдай жасайды. Біз Бюро­мен, оның ішінде сайлау науқан­дары арасындағы тығыз ынтымақ­тас­тық пен сындарлы диалогті жалғастыруға үлкен мән бере­міз», деп Н.Әбдіров.